Oral health care behavior and frailty-related factors in a care-dependent older population

Artikel

Niesten D, Witter DJ, Bronkhorst EM, Creugers NHJ. Oral health care behavior and frailty-related factors in a care-dependent older population. J Dent 2017; 61: 39-47.

Probleemstelling

Vooral op oudere leeftijd kan slecht gezondheidsgedrag grote gevolgen hebben voor de gezondheid en voor de levenskwaliteit. Dat geldt ook voor het mondzorggedrag dat twee pijlers heeft: dagelijkse mondverzorging en regelmatig een mondzorgverlener consulteren.

Doelstellingen

Ten eerste: het bij ouderen met verschillende niveaus van zorgafhankelijkheid vaststellen welke al dan niet met kwetsbaarheid samenhangende factoren bepalend zijn voor de frequentie van tandenpoetsen en een mondzorgverlener consulteren en de wijzigingen die daarin optreden door zorgafhankelijkheid. Ten tweede: vaststellen of bij deze groep slecht mondzorggedrag is gerelateerd aan slechte mondgezondheid.

Onderzoeksopzet

Proefpersonen waren 126 bewoners van 11 verzorgingshuizen in het zuidoostelijke deel van Nederland. Er werden drie groepen onderscheiden op basis van mondstatus: minimaal één gebitselement zonder gebitsprothese, minimaal één gebitselement met minimaal één gebitsprothese en edentaat met volledige gebitsprothesen. Aan de proefpersonen werden vragen gesteld over sociaaleconomische status, zelfervaren gezondheidsconditie, sociale ondersteuning, chronische pijn, depressiviteit, energie (tot ontplooien van activiteit), mobiliteit en handvaardigheid. Met betrekking tot mondgezondheid en het consulteren van een mondzorgverlener werden vragen gesteld over zelfervaren mondgezondheid, zinvolheid van het consulteren van een mondzorgverlener, het belang van mondgezondheid voor en na het optreden van zorgafhankelijkheid, angst voor het consulteren van een mondzorgverlener, tevredenheid over de huidige tandarts, de wens vaker dan nu een mondzorgverlener te consulteren, praktische belemmeringen om een mondzorgverlener te consulteren, aantal consulten bij een mondzorgverlener in de laatste 3 jaren, de wijziging daarin door zorgafhankelijkheid, belemmeringen voor dagelijks tandenpoetsen, de frequentie van tandenpoetsen en de wijziging daarin door zorgafhankelijkheid. Met de Geriatric Oral Health Assessment Index (GOHAI) werd de mondgezondheidgerelateerde levenskwaliteit bepaald. Een arts bepaalde met een gevalideerde methode de mate van zorgafhankelijkheid. Gekalibreerde laatstejaars tandheelkundestudenten stelden de aanwezigheid van gebitsprothesen en het aantal (carieuze) gebitselementen vast en bepaalden de subjectieve en objectieve behandelingsbehoefte.

Resultaten

Geringe frequentie van tandenpoetsen, vooral sinds het optreden van zorgafhankelijkheid, was statistisch significant gerelateerd aan een grote mate van zorgafhankelijkheid. Een kleiner aantal consulten bij een mondzorgverlener was statistisch significant gerelateerd aan voornamelijk niet met kwetsbaarheid samenhangende factoren als edentaat zijn en lagere sociaaleconomische status. Een kleiner aantal consulten bij een mondzorgverlener sinds het optreden van zorgafhankelijkheid was statistisch significant gerelateerd aan voornamelijk praktische belemmeringen om een mondzorgverlener te consulteren en aan de subjectieve behandelingsbehoefte. Ouderen met een lagere frequentie van tandenpoetsen en van het consulteren van mondzorgverleners sinds het optreden van zorgafhankelijkheid hadden in het algemeen een slechtere mondgezondheid en een slechtere mondgezondheidgerelateerde levenskwaliteit.

Conclusie

Geringe frequentie van tandenpoetsen, vooral sinds het optreden van zorgafhankelijkheid, bleek gerelateerd aan met kwetsbaarheid samenhangende factoren. Het consulteren van een mondzorgverlener bleek voornamelijk gerelateerd aan niet met kwetsbaarheid samenhangende factoren. Beide aspecten van slecht mondzorggedrag bleken gerelateerd aan slechtere mondgezondheid en slechtere mondgezondheidgerelateerde levenskwaliteit.

Aanbeveling

Mondzorgverleners moeten bij hun zorgverlening ook aandacht hebben voor met kwetsbaarheid samenhangende factoren als niet in staat zijn zelfstandig de mond adequaat te verzorgen en zelfstandig een mondzorgverlener te consulteren.

Commentaar

In dit onderzoek bleek het optreden van zorgafhankelijkheid een belangrijke variabele voor mondzorggedrag. Om het belang hiervan nauwkeuriger in kaart te brengen, moet in toekomstig onderzoek ook worden meegenomen hoe lang de zorgafhankelijkheid al bestaat. Helaas wordt begripsmatig kwetsbaarheid soms verward met zorgafhankelijkheid.